Quen nos ía dicir,
un dia de setembro de 2002, que aquela primeira andaina polos arredores de
Matamá sería o xermolo dun grupo de sendeirismo que iría percorrer miles de
kilómetros durante 20 anos. Nin nos mellores soños! Daquela, a pretensión era
simple: camiñar polos camiños que moi pronto irían desaparecer por mor das
obras dunha grande infraestrutura. Camiños e congostras que xamais voltariamos
ver nin disfrutar.
Hoxe, 20 anos
despois, facemos a crónica desta andaina que inaugura a tempada 21 e na que,
como nas orixes, visitamos elementos do noso patrimonio etnográfico e cultural
que, se ninguén o remedia, tamén imos perder: os hórreos.
A andaina non puido
estar mellor guiada. O noso compañeiro Antonio, oriundo das terras de Melón,
preparou o percorrido que tan ben coñece e explicounos historias, anécdotas e
características duns dos elementos que máis representan á Galicia rural e
agrícola como son os canastros, cabaceiros e as eiras donde se secaba e mallaba
o cereal. Un tesouro patrimonial de inmenso valor que, de seguro, sería
merecedor do cualificativo de Patrimonio da Humanidade.
O Antonio ten
catalogados máis de 400 canastros só no concello de Melón, moitos deles
localizados en agrupacións que se distribúen en espazos de uso comunitario. É
precisamente esta característica a que fai a estes elementos particularmente
valiosos, pois simbolizan a vida en comunidade e a axuda mútua entre a
veciñanza.
Iniciamos a nosa
ruta visitando o conxunto de canastros da aldea de Covelo que hoxendía está
practicamente deshabitada. Camiñando entre as súas casas e polo seu entramado
de pequenas rúas, percíbese claramente o declive do mundo rural.
Xa máis adiante no
noso percorrido, chegamos á aldea de Vivenzo onde encontramos unha excepcional agrupación
de cabaceiros. Chámanse así a uns pequenos hórreos de planta circular
construídos con bimbio e teito de colmo sobre unha base de pedra, e dos que
hoxendía só existe un exemplar completo e todavía en uso.
Continuamos a ruta ata
Negrelle, onde fixemos unha pequena paradiña para tomarlle o aperitivo das
“onse”, e dende alí nos diriximos ata A Serra, lugar onde se encontra unha das
maiores concentracións de canastros e tamén un espectacular calvario e vía
crucis.
Desde A Serra
chegamos á aldea de Vilaverde e dende alí a Barcia, onde o Antonio ensinounos
cal era o canastro máis pequeno de todos os que el ten catalogados así como o
canastro que se empregaba para depositar o dezmo, tributo que
obrigatoriamente había que pagar á igrexa. En Barcia encontrámonos cos
propietarios da almazara da Man da Moura que naquel preciso intre estaban a
traballar no envasado do mel das súas abellas. Emprazámonos para visitalos noutra
ocasión para poder observar o proceso de fabricación artesanal do aceite de
oliva que tamén comercializan.
Finalmente
rematamos nesta mesma aldea de Barcia dándonos un pequeño baño refrescante na
fabulosa poza que alí forma o río do Outeiro.
Pero o mellor aínda
estaba por vir!. Xa no lugar do Casal, precisamente na casa do noso anfitrión
Antonio, varios dos máis grandes cociñeiros que deu o Souto do Vello afanábanse
para preparar todo para o xantar. Un bo churrasco acompañado dun espectacular
arroz de tomate estaban a agardar por nós. Nin que dicir ten que, para testar
se a comida estaba no seu punto, os nosos cociñeiros fixeron unha cata previa,
tal e como amosa algunha das probas gráficas que nos ían chegando por mensaxe
mentras camiñabamos. Kiko, Victor, Doro, Poli, Merce e José Luis foron os
artífices das viandas que gozamos ao chegar.
E aquí entran en
escena os nosos avós primeirizos, Bacelos, Isa, José Luis, Merce, e os futuros Manolo e Elena; que quixeron
compartir con todos os compoñentes do Souto do Vello a súa ledicia pola chegada
de cadansúas netas, Sara, Lara, e ??, celebrando este xantar xunto connosco e invitándonos
a todos. Precisamente unha das netiñas, Sara, nos fixo unha visita acompañada
dos seus pais. Que bonitiña!! Parece que pouco a pouco imos tendo relevo
xeneracional no Souto do Vello. Por iso que, ímoslle pedir aos avós e ás avoas
que lles inculquen ás súas netiñas o gusto polas andainas. A ver se así
conseguimos celebrar como mínimo outros 20 anos máis de camiñadas!!
Finalizada a comida
chegaron as sobremesas que, como non podía ser doutra maneira, foron aportadas
polo noso pasteleiro e rosquilleiro máis famoso e admirado. O Kiko, de
rosquillas “Ancla”, fixo as delicias dos comensais cos seus pasteis, cañitas
e rosquillas que estaban espectaculares.
E despois dos
postres, que vén?? Pois si, efectivamente: o licor café. Desta vez, catamos un
riquísimo “licorca” co que a nosa rubia máis espectacular, a Carmen, nos
agasallou nesta ocasión.
Os organizadores tíñannos preparada outra sorpresa: o sorteo de diverso material doado por
algunhas casas comerciais, e mais dunha “pequena” viaxe para unha persoa. Foron
saíndo os números da sorte e os agraciados pasaban a recoller o seu premio,
incluído o desa “pequena” viaxe.
A nota emotiva da
xornada chegaría en forma de procesión ata o lugar de Codesás, onde se encontra
un conxunto de antigas vivendas en estado ruinoso e das que aínda hoxe non hai
información clara dos motivos polos cales foron deshabitadas. Ata esa pequena
aldea de Codesás nos levou o noso amigo Antonio para completar o percorrido que
non fixeramos pola mañá e para facer unha ofrenda no peto de ánimas que alí se
encontra, adicado ao Santo Antonio. Por un despiste, esqueceu en Vigo o ramo de
flores que ía depositar na ofrenda pero varios compañeiros do grupo, nun xesto
de indubidable cualidade humana, foron recollendo as flores que se encontraron
no percorrido ata conseguir un ramo ben bonito polo que, finalmente, o Antonio
si que puido facer a ofrenda como tiña previsto.
Pero así a todo
aínda nos quedaba unha cousa máis. Non hai saída do Souto do Vello que se
precie na que non haxa festa animada polo grupo musical “Os Soutiños”. Unha
grande alegría levamos cando, no inicio da xornada, comprobamos que un dos
fundadores deste particular grupo de gaiteiros voltara camiñar connosco. O
Lucho, afanouse novamente co bombo, despois de varios anos. A música e o baile
apoderáronse dos asistentes que bailaron o agarrado na eira do Casal.
De regreso a Vigo,
todos levamos unha boa lembranza desta primeira andaina da vixésimo-primeira
tempada. Vaia un agradecemento especial para o anfitrión, para os avós, para os
cociñeiros, para os músicos e, en xeral, para todos os compoñentes do Souto do
Vello por este día de convivencia.
Vinte anos pasaron
rápido pero todavía quedan moitos quilómetros por percorrer.
Para ver as fotos fai clic aquí.
